1. Czym są ukryte zyski?
Zgodnie z definicją, ukryte zyski to wszelkiego rodzaju świadczenia (pieniężne i niepieniężne, odpłatne lub darmowe), które są wykonywane w związku z prawem do udziału w zysku na rzecz wspólników, akcjonariuszy lub podmiotów z nimi powiązanych. W praktyce są to wypłaty, które mają „zastąpić” dywidendę, aby uniknąć opodatkowania.
Zwróć tez uwagę, że wypłaty te nie koniecznie muszą być dokonywane na rzecz wspólnika(akcjonariusza) ale także na rzecz podmiotów z nim powiązanych – czyli np. żony tego wspólnika
Co ustawa wprost uznaje za ukryty zysk?
Katalog ustawowy ma charakter otwarty, co oznacza, że fiskus może zakwestionować również inne wydatki. Do najpopularniejszych kategorii należą:
- Pożyczki i kredyty (kapitał) udzielone przez spółkę wspólnikowi, akcjonariuszowi i podmiotowi z nimi powiązanemu.
- Odsetki i opłaty od pożyczek udzielonych spółce i przekazanych wspólnikowi.
- Darowizny i prezenty dla podmiotów powiązanych (a dla innych podmiotów będą to wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą).
- Świadczenia na rzecz fundacji, trustów podmiotów podobnych (powiązanych ze wspólnikiem).
- Wydatki na reprezentację.
- Nadwyżka wartości rynkowej – gdy płacimy podmiotowi powiązanemu więcej, niż wynosi wartość rynkowa usługi lub towaru.
- Wynagrodzenie z tytułu umorzenia udziałów lub wystąpienia wspólnika ze spółki, zysk przeznaczony na kapitał zakładowy i inne działania związane z tymi kapitałami.
Na co jeszcze uważać?
Powyższą listę należy poszerzyć o następujące sytuacje:
- Samochody osobowe wspólników: Jeśli auto jest używane do celów mieszanych (służbowo i prywatnie), 50% wydatków brutto (z VAT-em) stanowi ukryty zysk.
- Nadmierne wynagrodzenia: Jeśli pensja wspólnika przekracza pięciokrotność średniego miesięcznego wynagrodzenia w spółce (i jednocześnie 5x średnią w sektorze przedsiębiorstw), nadwyżka jest ukrytym zyskiem.
- Wynagrodzenie prokurenta: Jeśli wspólnik jest prokurentem, jego wynagrodzenie jest opodatkowane jako ukryty zysk od pierwszej złotówki.
- Najem majątku prywatnego (ale nie zawsze): Czynsz płacony wspólnikowi za wynajem nieruchomości, którą ten wycofał z firmy przy przekształceniu, często traktowany jest jako substytut dywidendy.
2. Wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą (WNZDG)
Druga kategoria kosztów, które podlegają opodatkowaniu w estońskim CIT, to wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą (WNZDG). Są to wszelkie koszty, które nie służą osiąganiu przychodów ani zabezpieczeniu ich źródła.
Lista typowych wydatków niebiznesowych:
- Sankcje publicznoprawne: Mandaty, grzywny oraz odsetki od zaległości podatkowych.
- Samochody pracowników: Podobnie jak w przypadku wspólników, jeśli pracownik (nie-wspólnik) używa auta służbowego prywatnie, 50% kosztów brutto uznaje się za WNZDG.
- Prywatne wydatki pracowników: Np. opłacenie studiów niezwiązanych z profilem firmy czy wynajem mieszkania bez uzasadnienia biznesowego.
- Kary umowne i odszkodowania: Głównie te wynikające z wad towarów lub usług (choć kary za zwykłe opóźnienia wynikające z ryzyka biznesowego coraz częściej są akceptowane jako koszt biznesowy).
- Wydatki konsumpcyjne i brak dokumentacji: Zakupy bez faktur, niedobory magazynowe czy alkohol na spotkaniach o charakterze czysto reprezentacyjnym.
- Darowizny
3. Estoński CIT vs. Klasyczny CIT – kluczowe różnice
Nie jest też prawidłowym automatyczne przenoszenie zasady „kosztów niestanowiących kosztów uzyskania przychodów” (NKUP) z klasycznego CIT do ryczałtu. Tymczasem estoński CIT jest w wielu miejscach łagodniejszy:
| Kategoria | Klasyczny CIT (NKUP) | Estoński CIT |
| Wpłaty na PFRON | Wyłączone z kosztów | Brak opodatkowania (uznawane za związane z działalnością) |
| Koszty reprezentacji | Zawsze NKUP | Brak opodatkowania, o ile służą relacjom z kontrahentami (a nie wspólnikami) |
| Limity aut (150/225 tys.) | Obowiązują limity amortyzacji | Brak limitów kwotowych – liczy się tylko cel użycia (mieszany lub służbowy) |
4. Podsumowanie
Księgowanie spółki na estońskim CIT wymaga zmiany myślenia podatku dochodowym. Większą uwagę należy zwrócić na wydatki a nie na przychody. O ile klasyczne limity kosztów odchodzą w zapomnienie, o tyle kluczowe staje się uzasadnienie biznesowe każdego wydatku oraz rygorystyczne przestrzeganie limitów wynagrodzeń i zasad korzystania z aut. Granica między wydatkiem biznesowym a ukrytym zyskiem bywa cienka.
