Spółka pożycza pieniądze wspólnikowi. Pożyczka jest oprocentowana, ale spółka nie zajmuje się finansowaniem innych podmiotów. Nie ma takiej działalności wpisanej do KRS i nie zamierza udzielać kolejnych pożyczek. Czy wspólnik powinien zapłacić PCC?
Nawet jednorazowa, oprocentowana pożyczka może być usługą objętą VAT, a w konsekwencji pozostawać poza PAC. Taką kwalifikację potwierdzają interpretacje Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. Problem polega na tym, że część sądów administracyjnych ocenia incydentalne finansowanie bardziej restrykcyjnie. Rozbieżność staje się szczególnie widoczna, gdy pożyczkobiorca zapłacił już podatek i występuje o stwierdzenie nadpłaty. Interpretacja KIS z 4 lipca 2025 r.
Dlaczego pożyczka zwolniona z VAT może nie podlegać PAC?
Umowa pożyczki pieniędzy zasadniczo podlega PAC. Podatnikiem jest pożyczkobiorca, a podstawowa stawka wynosi 0,5%. Ustawa przewiduje jednak wyłączenie, które w przypadku finansowania przez spółkę ma zasadnicze znaczenie.
Zgodnie z art. 2 pkt 4 lit. b ustawy o PAC wystarczy, że przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona z VAT z tytułu dokonania tej konkretnej czynności. Wyjątki wymienione w tym przepisie nie obejmują zwykłej umowy pożyczki.
Jeżeli spółka udziela pożyczki jako podatnik VAT, odpłatna usługa finansowa (pożyczka) co do zasady korzysta ze zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT. W rezultacie nie występuje podatek należny od tej usługi, a pożyczkobiorca nie płaci PAC. Taką zależność potwierdza również interpretacja z 7 maja 2026 r., nr 0111-KDIB2-1.4014.30.2026.4.MN.
Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje:
| Kwalifikacja pożyczki | Konsekwencja dla PCC |
|---|---|
| Spółka działa jako podatnik VAT, a usługa korzysta ze zwolnienia z VAT | Pożyczka jest wyłączona z PCC na podstawie art. 2 pkt 4 lit. b |
| Spółka przy tej czynności nie działa jako podatnik VAT; pożyczka pozostaje poza zakresem VAT | To wyłączenie nie działa; trzeba ocenić PCC na pozostałych zasadach |
Zwolnienie z VAT i pozostawanie poza VAT nie oznaczają tego samego. Sam fakt, że spółka jest zarejestrowana jako czynny podatnik VAT, nie rozstrzyga jeszcze kwalifikacji każdej zawieranej przez nią umowy.
Jednorazowa pożyczka dla wspólnika — KIS potwierdza brak PAC
Dobrym przykładem są dwa rozstrzygnięcia dotyczące tej samej pożyczki:
- interpretacja VAT z 11 czerwca 2025 r., nr 0111-KDIB3-1.4012.365.2025.2.KW;
- interpretacja PAC z 4 lipca 2025 r., nr 0111-KDIB2-2.4014.143.2025.1.PB.
Spółka z o.o. udzieliła odpłatnej pożyczki wspólnikowi będącemu członkiem zarządu. Nie prowadziła usług finansowych i nie miała takiej działalności wpisanej do KRS. Finansowanie pochodziło ze środków własnych spółki i zostało opisane jako jednorazowe wsparcie wspólnika.
KIS uznał, że pożyczka stanowi usługę objętą VAT i korzystającą ze zwolnienia. Następnie potwierdził wyłączenie z PAC oraz możliwość wystąpienia o stwierdzenie nadpłaty już zapłaconego podatku.
Znaczenie tego przykładu jest konkretne: jednorazowość pożyczki, brak finansowego PKD i udzielenie wsparcia wspólnikowi nie przeszkodziły organowi w uznaniu spółki za podatnika VAT przy tej czynności. Co więcej, w sprawie oceniono również VAT. Korzystne rozstrzygnięcie PAC miało zatem podstawę w odrębnej interpretacji, wydanej temu samemu pożyczkobiorcy.
Podobny kierunek utrzymano w przywołanej interpretacji z 7 maja 2026 r. Spółka nie prowadziła działalności pożyczkowej, a pożyczkobiorcą był wspólnik. KIS powołał wydane dla niego rozstrzygnięcie VAT i potwierdził brak obowiązku zapłaty PAC oraz złożenia PAC-3.
Czy jedna umowa może oznaczać działalność gospodarczą?
Moim zdaniem argumentu za objęciem pożyczki VAT należy szukać przede wszystkim w sposobie wykorzystania kapitału. Spółka udostępnia pieniądze przez określony czas (ciągłość) i otrzymuje za to odsetki (wynagrodzenie). Zawarcie jednej umowy nie musi zatem oznaczać, że zarobkowe wykorzystanie środków ogranicza się do jednego zdarzenia w dniu jej podpisania.
Takie rozumowanie ma oparcie w wyroku NSA z 15 grudnia 2022 r., I FSK 1634/19. Spółka akcyjna udzielała oprocentowanych pożyczek podmiotom powiązanym, choć nie miała działalności pożyczkowej w PKD i podkreślała przejściowy charakter finansowania. NSA zaakceptował objęcie pożyczek VAT. Wskazał na wykorzystywanie własnych środków przez określony czas za wynagrodzeniem oraz możliwość udzielania kolejnych pożyczek.
Wyrok dotyczył kilku pożyczek, dlatego nie należy przedstawiać go jako rozstrzygnięcia o dokładnie jednej umowie. Wspiera jednak istotny argument: dla VAT znaczenie ma gospodarczy charakter udostępniania kapitału, również wtedy, gdy finansowanie nie jest podstawową działalnością spółki.
W tej sprawie sama spółka chciała uznania pożyczek za pozostające poza VAT. KIS i sądy przyjęły kwalifikację przeciwną.
Dlaczego inne sądy akceptują PAC od incydentalnej pożyczki?
Odmienne podejście widać w wyroku NSA z 26 kwietnia 2023 r., III FSK 1989/21. Pożyczkobiorca zapłacił PAC, a następnie wystąpił o stwierdzenie nadpłaty. Argumentował, że odpłatna pożyczka udzielona przez spółkę będącą podatnikiem VAT korzystała ze zwolnienia z tego podatku.
Organy odmówiły stwierdzenia nadpłaty. WSA zaakceptował ich stanowisko, a NSA oddalił skargę kasacyjną. Pożyczkodawca udzielił finansowania dwóm podmiotom, więc sprawa nie dotyczyła wyłącznie jednej pożyczki w historii spółki.
W uzasadnieniu znaczenie miały m.in. brak zaplecza do zawodowego udzielania pożyczek, finansowanie wyłącznie podmiotów powiązanych oraz postanowienia umów, które oceniono jako nietypowe dla profesjonalnych usług finansowych. Sąd wymagał zbadania rzeczywistego charakteru aktywności pożyczkodawcy. Samo oprocentowanie i status podatnika VAT nie wystarczały.
Nie wyprowadzałbym z tego wyroku zasady, że pierwsza pożyczka zawsze podlega PAC, a druga lub trzecia już nie. Nie istnieje taki liczbowy próg. W restrykcyjnym podejściu sądów chodzi o ocenę, czy spółka świadczy usługę finansową w ramach działalności gospodarczej, czy jedynie okazjonalnie wspiera inny podmiot.
Z tym podejściem można polemizować. W mojej ocenie brak osobnego działu pożyczkowego czy kierowania oferty do niepowiązanych klientów nie powinien sam rozstrzygać sprawy. Spółka może przecież zarobkowo wykorzystywać kapitał bez tworzenia struktury przypominającej instytucję finansową. Jest to jednak argument w sporze, a nie opis jednolitego stanowiska sądów.
Korzystna interpretacja, ale odmowa nadpłaty — czy to rzeczywiście się zdarza?
Potwierdzona jest rozbieżność pomiędzy korzystnymi interpretacjami a wyrokami utrzymującymi odmowę stwierdzenia nadpłaty. Nie oznacza to automatycznie, że w tych sprawach podatnicy najpierw uzyskali własną korzystną interpretację, a urząd później ją zignorował.
Sprawa III FSK 1989/21 jest przykładem sporu o nadpłatę. Z kolei interpretacje z czerwca i lipca 2025 r. dotyczą innego podatnika. Ich porównanie pozwala stwierdzić, że KIS akceptuje wyłączenie z PAC w okolicznościach, które przypominają sytuacje oceniane przez sądy bardziej restrykcyjnie. Nie daje natomiast podstaw do zapewnienia, że uczestnik przegranego sporu na pewno otrzymałby korzystną interpretację.
Różnica proceduralna też ma znaczenie. W postępowaniu interpretacyjnym organ ocenia opis przedstawiony przez wnioskodawcę. Postępowanie o nadpłatę pozwala natomiast ustalać fakty na podstawie dowodów, w tym umów i rzeczywistego sposobu ich wykonywania. Interpretacja nie zastępuje tych ustaleń.
Nie tłumaczy to jednak całego problemu. W interpretacjach z 2025 r. wprost opisano incydentalność pożyczki i brak działalności finansowej. Mimo tego organ potwierdził VAT. Nie można więc sprowadzać wszystkich korzystnych interpretacji do odpowiedzi udzielonych przy założeniu, że spółka zawodowo zajmuje się pożyczkami.
Co naprawdę potwierdza interpretacja o braku PAC?
Przed powołaniem interpretacji trzeba sprawdzić, czy organ rozstrzygnął wstępną kwalifikację VAT, czy przyjął ją jako element opisu.
Przykładem drugiej sytuacji jest interpretacja z 17 lutego 2023 r., nr 0111-KDIB2-2.4014.320.2022.2.PB. Informację o zwolnieniu z VAT potraktowano jako element opisu niepodlegający ocenie w rozstrzygnięciu dotyczącym PAC.
Taka interpretacja potwierdza skutek przyjętego założenia: jeżeli pożyczka jest zwolniona z VAT, działa wyłączenie z PAC. Nie odpowiada jednak na zasadnicze pytanie, czy przy tej pożyczce spółka rzeczywiście działa jako podatnik VAT.
Dlatego wniosek warto oprzeć na konkretnych faktach: źródle środków, oprocentowaniu, czasie finansowania, wcześniejszych pożyczkach, warunkach spłaty i planach dalszego udostępniania kapitału. Następnie należy poddać ocenie zarówno kwalifikację VAT, jak i jej konsekwencje w PAC. aby osiągnąć taki efekt pożyczkodawca i pożyczkobiorca muszą złożyć wniosek wspólny na podstawie art. 14r Ordynacji podatkowej.
Co z tego wynika dla spółki i jej wspólnika?
Nie ma podstaw, aby naliczać PAC wyłącznie dlatego, że spółka udziela pierwszej pożyczki albo nie ma finansowego PKD. Istnieją interpretacje, w których KIS ocenił takie okoliczności i potwierdził objęcie pożyczki VAT oraz wyłączenie z PAC.
Nie wystarczy jednak poprzestać na stwierdzeniu, że pożyczkodawca jest podatnikiem VAT. Trzeba uzasadnić, dlaczego działa w tym charakterze przy konkretnej umowie. Przy planowanym finansowaniu warto uzyskać rozstrzygnięcie obejmujące oba podatki. Przy odzyskiwaniu zapłaconego PAC trzeba dodatkowo uwzględnić, że organ będzie mógł sprawdzić rzeczywisty przebieg transakcji a sprawa może trafić przed sądy administracyjne, których orzecznictwo jest różne.
Jednorazowa pożyczka od spółki może pozostać bez PAC. Korzystne interpretacje dają ku temu wyraźne podstawy, ale rozbieżne orzecznictwo wymaga uzyskania indywidualnej interpretacji – i to najlepiej w zakresie PAC jak ki VAT.
