Fundacja klasyczna powoływana jest w celu realizacji społecznie lub gospodarczo użytecznych zadań. Może pomagać swoim podopiecznym, propagować zdrowy tryb życia czy prowadzić działalność oświatową. Często jednak słyszy się, że fundacja powstaje nie z dobroci serca, ale w celu optymalizacji podatkowej.
Czy faktycznie działalność fundacji może pozwolić na oszczędności podatkowe? Żeby odpowiedzieć na to pytanie, w pierwszej kolejności trzeba wyjaśnić, czym jest fundacja, do kogo należy jej majątek i na jakich zasadach rozlicza ona CIT.
W tym artykule zajmuję się fundacją działającą na podstawie ustawy o fundacjach. Fundacja rodzinna jest odrębną instytucją i podlega innym zasadom.
Czym jest fundacja i jaki powinien być jej cel?
Fundację można opisać jako organizację wyposażoną przez fundatora w majątek przeznaczony na realizację określonego celu społecznie lub gospodarczo użytecznego. Ustawa wymienia przykładowo ochronę zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświatę i wychowanie, kulturę i sztukę, opiekę i pomoc społeczną, ochronę środowiska oraz opiekę nad zabytkami. Katalog ten jest otwarty.
Fundator określa cel fundacji i przekazuje majątek na jego realizację. Po wpisie do Krajowego Rejestru Sądowego fundacja uzyskuje osobowość prawną. Staje się zatem odrębnym podmiotem, który może zawierać umowy, nabywać rzeczy i zaciągać zobowiązania.
Zwróć uwagę, że majątek przekazany fundacji staje się jej majątkiem. Sam fakt ustanowienia fundacji nie daje fundatorowi prawa do dowolnego korzystania z tych środków na własne potrzeby.
Co najważniejsze, fundacja może pozyskiwać darowizny od innych osób i firm, aby finansować swoje cele statutowe. Jej działalność nie musi więc opierać się wyłącznie na środkach przekazanych na początku przez fundatora.
Jakie organy ma fundacja?
Obowiązkowym organem fundacji jest zarząd, który kieruje jej działalnością i reprezentuje ją na zewnątrz. To zarząd zawiera umowy i podejmuje działania potrzebne do realizacji celów fundacji.
Statut może przewidywać także inne organy, np. radę fundacji lub komisję rewizyjną. Ustawa o fundacjach nie wymaga jednak ich powołania w każdej fundacji.
Fundator nie staje się automatycznie członkiem zarządu ani osobą uprawnioną do reprezentowania fundacji. Może jednak zastrzec w statucie określone uprawnienia, np. prawo powoływania i odwoływania zarządu. Może też sam wejść w jego skład.
Warto zatem już przy przygotowywaniu statutu ustalić, kto będzie zarządzał fundacją i w jaki sposób będzie zmieniany skład zarządu. Ma to znaczenie również wtedy, gdy fundator przestanie uczestniczyć w jej działalności.
Czy każda fundacja jest organizacją pożytku publicznego?
Nie. Powołanie fundacji nie oznacza automatycznie uzyskania statusu organizacji pożytku publicznego, czyli OPP. Jest to dodatkowy status wymagający spełnienia odrębnych warunków.
Fundacja może pomagać podopiecznym i otrzymywać darowizny bez statusu OPP. Nie należy więc utożsamiać działalności społecznie użytecznej z posiadaniem tego statusu.
To rozróżnienie ma znaczenie m.in. dla możliwości otrzymywania 1,5% podatku PIT. Do tego tematu wrócę w artykule o źródłach finansowania fundacji.
Czy fundacja musi być wpisana do rejestru?
Tak. Trzeba jednak rozróżnić dwa wpisy.
Każda fundacja podlega obowiązkowi wpisu do KRS, również wtedy, gdy prowadzi wyłącznie działalność statutową. Jest wpisywana do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Dopiero wpis daje jej osobowość prawną.
Jeżeli fundacja zamierza prowadzić działalność gospodarczą, potrzebny jest dodatkowo wpis do rejestru przedsiębiorców KRS. Działalność ta powinna być przewidziana w statucie, a wartość majątku przeznaczonego na nią nie może być niższa niż 1000 zł. Fundacja może ją prowadzić w rozmiarach służących realizacji swoich celów.
Warto zatem zapamiętać, że prowadzenie działalności gospodarczej przez fundację wymaga odpowiedniego przygotowania statutu i dopełnienia obowiązków rejestrowych. Sam wpis do rejestru fundacji nie wystarcza.
Kiedy warto powołać fundację?
Zasadniczo fundację powołuje się wtedy, gdy jest pomysł na działalność społecznie użyteczną i możliwość pozyskania środków na jej prowadzenie.
Przykładem może być specjalista w zakresie biblistyki, który chce organizować wykłady poszerzające wiedzę odbiorców. Himalaista może powołać fundację propagującą wspinaczkę i aktywność sportową, a aktor — fundację organizującą przedstawienia w szpitalach dla chorych dzieci.
W każdym z tych przypadków fundator wnosi wiedzę, doświadczenie i zaangażowanie. Fundacja pozwala mu zorganizować działalność oraz pozyskiwać środki od osób i firm, które chcą ją wspierać.
Fundator może również wykonywać na rzecz fundacji odpłatną pracę, np. prowadzić wykłady, występować w przedstawieniach czy zarządzać organizacją. Samo otrzymywanie wynagrodzenia nie przekreśla społecznego charakteru działalności. Potrzebna jest jednak podstawa wypłaty i rzeczywiście wykonywane czynności. Sposób podatkowego rozliczenia tych wydatków omówię w części dotyczącej kosztów.
Wydaje się zatem, że najważniejszy jest konkretny cel i osoba, która potrafi go realizować oraz pozyskać finansowanie. Pytanie o podatki pojawia się przy organizowaniu takiej działalności, ale samo zwolnienie podatkowe nie zapewni fundacji środków na działanie.
Fundacja jest podatnikiem CIT
Fundacje nie korzystają z ogólnego zwolnienia podmiotowego z CIT. Sam fakt powołania fundacji nie oznacza więc, że wszystkie otrzymywane przez nią środki pozostają nieopodatkowane.
Fundacja jest zobowiązana do rozliczania przychodów i kosztów podatkowych oraz ustalania dochodu. Ten dochód może następnie korzystać ze zwolnienia, m.in. na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT.
Zwróć zatem uwagę, że w tym zwolnieniu znaczenie ma dochód, a nie sam przychód otrzymany przez fundację. Nie chodzi też o cały dochód tylko dlatego, że osiągnęła go fundacja. Preferencja dotyczy części przeznaczonej i wydatkowanej na odpowiednie cele statutowe.
Nie każdy cel statutowy pozwala skorzystać ze zwolnienia
Cel dopuszczalny na gruncie ustawy o fundacjach nie musi być celem uprawniającym do zwolnienia z CIT. Są to dwa odrębne zagadnienia.
Art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT obejmuje m.in. działalność naukową, naukowo-techniczną, oświatową, kulturalną, sportową, ochronę środowiska, dobroczynność, ochronę zdrowia, pomoc społeczną, rehabilitację zawodową i społeczną osób z niepełnosprawnościami oraz kult religijny. Przepis uwzględnia również określone inicjatywy społeczne związane z infrastrukturą na wsi.
Nie wystarczy zatem wpisać do statutu dowolnego celu, a następnie przeznaczyć na niego pieniądze. W przypadku tego zwolnienia cel powinien wynikać ze statutu i mieścić się w ustawowym katalogu. Dochód musi zostać na niego przeznaczony, a następnie rzeczywiście wydatkowany. Wydatkowanie nie musi nastąpić w roku osiągnięcia dochodu.
Przykładowo fundacja prowadząca działalność oświatową może przeznaczyć dochód na organizację przyszłych zajęć. Nie musi wydać wszystkich środków przed końcem roku tylko po to, żeby zachować zwolnienie. Musi jednak ostatecznie wykorzystać je zgodnie z przeznaczeniem uprawniającym do preferencji.
Pamiętaj również, że ustawa przewiduje wyłączenia ze zwolnienia. Sam zgodny ze statutem sposób wydatkowania dochodu nie zastępuje oceny pozostałych warunków podatkowych.
Skąd fundacja może uzyskiwać środki?
Fundacja może otrzymywać darowizny pieniężne i rzeczowe, spadki, zapisy, granty oraz dotacje. Może również uzyskiwać wpływy z odpłatnej działalności pożytku publicznego, a po spełnieniu odpowiednich wymagań — z działalności gospodarczej.
Brak działalności gospodarczej nie oznacza więc, że fundacja może otrzymywać wyłącznie darowizny. Trzeba jednak prawidłowo ustalić charakter wykonywanych czynności. Nie każda odpłatność oznacza działalność gospodarczą, a nazwanie zapłaty darowizną nie przesądza, że rzeczywiście nią jest.
Dochód z działalności gospodarczej również może korzystać ze zwolnienia z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT, jeżeli zostaną spełnione jego warunki i nie zachodzi ustawowe wyłączenie.
Czy zatem fundacja może pozwolić na oszczędności podatkowe? Może korzystać z preferencji przewidzianych dla dochodów finansujących określone cele społeczne. Nie wynika z tego jednak ogólne zwolnienie dla działalności prowadzonej pod nazwą fundacji ani prawo fundatora do swobodnego korzystania z jej pieniędzy.
W kolejnym artykule przeanalizuję poszczególne źródła finansowania: darowizny, odpłatną działalność, sponsoring i środki otrzymywane przez OPP. Wówczas będzie można dokładniej ocenić, kiedy rzeczywiście pojawia się korzyść podatkowa i jakie warunki trzeba spełnić.
FAQ — najczęstsze pytania o fundację
Czy fundacja musi płacić CIT?
Fundacja jest podatnikiem CIT. Nie oznacza to jednak, że od każdego osiągniętego dochodu zapłaci podatek. Dochód może korzystać ze zwolnienia, jeżeli fundacja spełni warunki przewidziane w ustawie. Sam fakt działania jako fundacja nie wystarcza do zastosowania preferencji.
Czy każdy cel zapisany w statucie pozwala skorzystać ze zwolnienia z CIT?
Nie. W przypadku zwolnienia z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT cel statutowy powinien mieścić się w katalogu wskazanym w tym przepisie. Zwróć zatem uwagę, że zgodność celu z ustawą o fundacjach nie przesądza jeszcze o zwolnieniu podatkowym.
Czy fundacja musi wydać dochód do końca roku, aby zachować zwolnienie?
Nie. Przy zwolnieniu z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT dochód może zostać wydatkowany w późniejszych latach. Musi jednak zostać przeznaczony, a następnie rzeczywiście wydatkowany na cele uprawniające do zwolnienia. Samo pozostawienie pieniędzy na rachunku nie zastępuje spełnienia tych warunków.
Czy fundacja bez działalności gospodarczej musi być wpisana do KRS?
Tak. Każda fundacja podlega obowiązkowi wpisu do KRS i dopiero z chwilą wpisu uzyskuje osobowość prawną. Jeżeli zamierza prowadzić działalność gospodarczą, potrzebny jest również wpis do rejestru przedsiębiorców.
Czy fundator jest właścicielem fundacji?
Fundator ustanawia fundację i przekazuje majątek na realizację jej celu. Nie ma jednak udziałów w fundacji tak jak wspólnik w spółce z o.o. Majątek przekazany fundacji należy do niej. Uprawnienia fundatora do powoływania zarządu czy wpływania na działalność organizacji powinny wynikać z odpowiednich postanowień statutu.
Czy fundator może być prezesem fundacji i otrzymywać wynagrodzenie?
Tak, może wejść w skład zarządu i otrzymywać wynagrodzenie za rzeczywiście wykonywane czynności. Potrzebna jest jednak właściwa podstawa wypłaty. Samo ustanowienie fundacji nie uprawnia do pobierania jej pieniędzy. Rozliczenie wynagrodzenia należy ocenić odrębnie, z uwzględnieniem wykonywanych zadań i zasad podatkowych.
Czy fundacja musi mieć radę fundacji?
Ustawa o fundacjach nie wymaga powołania rady w każdej fundacji. Obowiązkowym organem jest zarząd, a statut może przewidywać dodatkowe organy. Odrębne wymagania dotyczą m.in. organizacji ubiegających się o status OPP.
Czy fundacja bez statusu OPP może otrzymywać darowizny?
Tak. Status OPP nie jest warunkiem otrzymywania darowizn. Nie należy jednak utożsamiać możliwości przyjęcia darowizny z prawem darczyńcy do jej odliczenia. Warunki odliczenia i dokumenty potrzebne darczyńcy omówię w kolejnym artykule.
Czy fundacja może prowadzić działalność gospodarczą i korzystać ze zwolnienia z CIT?
Tak. Prowadzenie działalności gospodarczej nie wyklucza samo w sobie zwolnienia dochodu z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT. Znaczenie mają warunki tej preferencji, w tym przeznaczenie i wydatkowanie dochodu na właściwe cele statutowe oraz ustawowe wyłączenia.
